direct to content

MaSS

stepping stones of maritime history

History

Dit jacht De Eendracht heette oorspronkelijk De Hoop. Herdoopt nadat de oorspronkelijke Eendracht moest worden achtergelaten op de Braziliaanse kust 18 juni 1599. Het lot van de (nieuwe) Eendracht eindigt in de baai van Manilla als het schip wordt overmeesterd 14 december 1600.

Route om de West
Olivier van Noort was leider van een expeditie - ook wel de Magelhaanse Compagnie genoemd - uit Rotterdam en Amsterdam. Het doel van de expeditie was om een alternatieve route naar Indië te vinden die om de West zou gaan. Er zou zo mogelijk handel worden gedreven met vreedzame middelen. Na tegenslagen en frustratie werd het vreedzame karakter steeds meer losgelaten. Vijandelijke (Spaanse) schepen en nederzettingen werden doelwit van aangevallen.
De vloot bestond uit vier schepen. Twee grote schepen van 150 last: De Mauritius (uit Rotterdam) en de Hendrik Frederik (Amsterdam). En twee jachten van elk 50 last: De Eendracht (Rotterdam) en De Hoop (Amsterdam).
Ze vertrokken officieel op 2 juli 1598 maar konden pas na veel vijven en zessen echt op weg op 13 september.

Verdwaald
Het liep allemaal niet vlekkeloos. Na een oponthoud op de Afrikaanse kust staken ze (8 januari 1599) eindelijk over naar Brazilië. Ze konden daar nergens ankeren om voedsel en water in te slaan. De Portugese en Indiaanse tegenstand was er te fel. Men besloot in arre moede de Braziliaanse kust te weer verlaten en koers te zetten naar het eiland St. Helena om te verversen en te overwinteren (20 maart). Bijna iedereen was ziek en elke dag stierven er mannen aan scheurbuik. Men zeilde richting Afrika maar konden St. Helena niet vinden.

De verbranding van de Eendracht op het eilandje Santa Clara Brazil (ill. Van Noort)


Men kwam uiteindelijk bij tweee kleine eilandjes, Martin Vaz en Trinidade. Deze leverden qua verversingen alleen meeuwen op. Die overigens erg tam waren (21 mei). Men vertrok op zoek naar het eiland Ascension een eiland dat ergens in de Atlantische Ocean zou moeten liggen. In plaats daarvan kwam het eskader voor de tweede keer aan bij het Braziliaanse vasteland. Nu ter hoogte van Rio Dolce. Ook hier konden ze vanwege Portugese tegenstand niet landen. Ze staken weer in zee en vonden iets verder naar het zuiden een eilandje voor de kust, Santa Clara daar werd geankerd (2 juni).

De eerste Eendracht lek achtergelaten
Daar moest de lekke Eendracht (kapitein Pieter Esaias de Lint) worden achtergelaten omdat het niet meer zeewaardig was. Goederen en mannen werden verdeeld ern de Eendracht werd in brand gestoken. Op 19 juni werd de tocht naar het zuiden vervolgd.

De Hoop wordt Eendracht (2)
Op 19 september kwamen ze bij Puorte Deseado in Patagonië. Hier stierf op 5 oktober kapitein Huydenkoper van De Hoop aan scheurbuik. Zijn opvolger werd Pieter Esaias de Lint kapitein van de voormalige Eendracht. Naar aanleiding hiervan werd De Hoop hernoemt in Eendracht.

Oponthoud in Puerto Deseado
In de rivier werden de schepen gekalefaat en men jaagde op zeerobben en pinguïns voor proviand. Ondertussen verkende men de omgeving. Men vond wel tekenen van mensen maar zagen er geen.

Inheemsen in Van Noort' verhaal. A is een inwoner van Vuurland, Patagonië . B een inwoner van Capul op de Filipijnen en C een inwoner van Midden Amerika (Rijksmuseum RP-P-OB-80.297, ca. 1603)

Op 20 oktober zagen ze indianen in de verte. Van Noort ging met 25 bewapende mannen in twee sloepen op af. Enige mijlen landinwaarts ging hij aan land. Vijf man bleven achter om de sloepen te bewaken.

Toen de hoofdmacht landinwaarts trok werden de bewakers overvallen door indianen. Drie mannen werden gedood. De ooggetuigen zeiden dat de indianen zeer groot van gestalte waren. (Noort p. 120) Er waren al sinds berichten van extreem grote mensen in vuurland en Patagonië.

Naar de stille oceaan
Op 29 oktober werd de tocht voortgezet. Toen waren ze al 14 maanden onderweg en hadden 100 man een een schip verloren.

Na veel ontberingen lukte het Van Noort om via Straat Magellaan de Stille Oceaan te bereiken samen met De Eendracht. De vice admiraal Hendrik Frederik waren ze ondertussen kwijt geraakt. Deze zou uiteindelijk op eigen kracht bij de Molukken aankomen in februari 1601.
De Maurits en de Eendracht voeren ondertussen langs de kust van Chili en Peru naar het Noorden. De Mauritius zou uiteindelijk weer in Rotterdam aanleggen. Daarmee was dit schip het eerste Nederlandse schip dat een reis om de wereld maakte.

Aankomst in de Filipijnen
Olivier van Noort arriveerde eind oktober 1600 met De Mauritius en de Eendracht - in de baai van Manila (Filipijnen). Manila was het hoofdkwartier van de Spanjaarden in Azië. Van Noort wist dat de komst van het zilver galjoen San Tomas uit Acapulco (Mexico) aanstaande was. Tevens was er druk verkeer vanuit Macau naar Manila. Van Noort kon kinderlijk eenvoudig veel Chinese jonken onderscheppen. Kortom ideale omstandigheden voor een kaper.

Manila maakt zich op voor de strijd
Manila was op dat moment nauwelijks verdedigd. Schepen en soldaten waren elders in de archipel ingezet. Gouverneur de Cello benoemde in allerijl Antonio De Morga tot bevelhebber die de verdediging moest organiseren. De Morga was een jurist geen militair. Het duurde een maand voor hij twee schepen gevechtsklaar had gemaakt.

De San Diego een in allerijl omgebouwde koopvaarder uitgerust met 14 nieuwe bronzen- en een aantal ijzeren kanonnen waarop De Morga zelf het bevel voerde en de San Bartolomé waarop vice-admiraal Juan de Alceda het bevel voerde. Voorts een derde schip en een armada aan kleinere vaartuigen.

De San Diego zinkt (bron : Rijksmuseum)

Gevecht 14 december 1600
Uiteindelijk vallen de Spanjaarden op 14 december 1600 aan met de grote schepen. Uit de archieven in het Casa de India blijkt dat de Morga’s officiële ronkende verslag nogal afwijkt van ooggetuigen verslagen. De San Diego was slecht in balans. Het schip had veel te veel mensen aan boord. Misschien wel 500. Ook was een deel van de lading nog aan boord en stond het dek vol. En tot overmaat van ramp konden de zware kanonnen niet worden afgevuurd omdat de geschutpoorten onder water lagen. Kortom De Morga was slecht voorbereid en daardoor te vroeg uitgevaren.

San Diego zinkt
In die toestand liep de San Diego in het midden van de nacht de haven uit. En liet de San Bartolomé verbaasd achter. In de ochtend kwam de San Diego in de buurt van De Mauritius. Van Noort zag de vijand net op tijd op zich af komen en moest in allerijl het anker kappen.

Hij herstelde zich snel en gaf een salvo dat doel trof. De San Diego werd beschadigd. Ook zijn tweede salvo trof doel. De pompen en tuigage waren ernstig beschadigd. De San Diego lag toen al op ramkoers met de Mauritius. Ze botste op de Mauritius ter hoogte van het achterdek. De twee schepen kwamen vast te zitten in een lastige enter positie haaks op elkaar. De Mauritius met slechts 54 man aan boord stond op het punt overmeesterd te worden.

Er waren op dat moment van de San Diego nog maar zo’n 40 man op het Hollandse dek overgesprongen. De Hollanders raakten in paniek en wilden de strijd opgeven. Er was inmiddels brand uitgebroken op de Mauritius waardoor De Morga vreesde zijn eigen schip te verliezen door de brand en liet de enterlijnen kappen. Helaas voor hem. Eenmaal los van de Mauritius zonk De San Diego alsnog als een baksteen. De mannen op de Mauritius daarentegen wisten de brand onder controle te krijgen en hinkten weg uit de baai. Ze wisten Borneo te bereiken en uiteindelijk zelfs Rotterdam.

De Eendracht
Hoe verging het de Eendracht? Nadat De Morga met zijn schip de Spaanse haven had verlaten volgde de Vice admiraal Alcega zijn voorbeeld. Hij zag buitengaats dat De Morga in gevecht was met Van Noort en besloot door te varen om de Eendracht aan te vallen.

De Eendracht daarentegen werd door de Spaanse vice admiraal ingehaald en overmeesterd. 19 man werden gevangen genomen en de kapitein Lambert van Biest sneuvelde.

Description

kapitein: Jacob Jansz. Huydenkoper (tot 5 okt. 1599) Pieter Esaias de Lint. Lambert Van Biest tot 14 december 1600.

MasterBiest, Lambert van
People on board20
Tonnage100 ton (50 last)

Status

In 1991 werd De San Diego ontdekt en deels opgegraven.

De San Diego was van 7 september 2019 tot en met 28 juni 2020 onderdeel van de tentoonstelling Gezonken Schatten: geheimen van de Maritieme Zijderoute in het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden.

References

  • Noort, Olivier van.
    Beschrijvinghe vande voyagie om de geheelen wereldt Cloot ghedaen.

Down on 24 July

New in MaSS

Wrecks of Flevoland

Burgzand Noord

Dutch Presence in Cuba